باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی- پس از سفری طولانی و دشوار برای پرتاب، تلسکوپ «نانسی گریس رومن» (Nancy Grace Roman) متعلق به ناسا سرانجام در اواخر ماه اوت به فضا رسید و روز پنج‌شنبه به نقطه عطفی مهم دست یافت: ثبت «اولین نور» (First Light).

«اولین نور» اصطلاحی نجومی است که به لحظه ثبت نور فضا توسط تلسکوپ برای نخستین بار پس از پرتاب اشاره دارد.

اگرچه این تلسکوپ همچنان در مسیر رسیدن به مقصد نهایی خود—سفری به مسافت ۱.۵ میلیون کیلومتر (یک میلیون مایل) به سوی دومین نقطه لاگرانژی (L۲) میان خورشید و زمین—قرار دارد، اما تیم فنی مستقر در زمین موفق شد «ابزار میدان‌وسیع» (Wide Field Instrument) آن را فعال کند. این دوربین فروسرخ ۳۰۰ مگاپیکسلی برای ثبت تصاویر گسترده و با وضوح بالا از اعماق کیهان طراحی شده است.

این تیم به عنوان هدیه‌ای به عموم مردم جهان، چندین تصویر آزمایشی اولیه را که توسط دوربین ثبت شده بود به اشتراک گذاشت؛ تصاویری که نخستین فوتون‌های نور ستاره‌ایِ رسیده به حسگر فوق‌حساس تلسکوپ رومن را نشان می‌دادند. همچنین تأیید شد که سیستم کنترل حرارتی تلسکوپ طبق انتظار عمل می‌کند و پایش وضعیت آن در سی روز آینده ادامه خواهد یافت؛ با این حال، پیام روشن است: تلسکوپ رومن عملیاتی شده است.

نخستین تصاویر

تصاویر اولیه، میدانی از ستارگانِ محو را در طیف رنگ‌های سبز، زرد و آبی در پس‌زمینه‌ای آبی‌رنگ نشان می‌دهند؛ ستارگانِ منفرد، به جای نقاط نوریِ مشخص، بیشتر شبیه هاله‌های نور یا حلقه‌هایی به شکل دونات به نظر می‌رسند. با این حال، جای نگرانی نیست: دوربین هنوز در محفظه خود در حال خنک شدن است و هنوز به‌درستی فوکوس یا کالیبره نشده است. پس از استقرار کامل، این حلقه‌های کوچک شروع به درخششی خیره‌کننده خواهند کرد.

جاش اشلیدر (Josh Schlieder)، دانشمند حوزه ابزار دقیق در مرکز پرواز‌های فضایی گودارد ناسا، گفت: «پس از سال‌ها تلاش برای ساخت و آزمایش این ابزار روی زمین، اکنون تأیید شده است که در فضا نیز کار می‌کند. هنوز کار‌های زیادی باقی مانده، اما ما در مسیر دستیابی به یافته‌های علمی پیشگامانه قرار داریم.»

این تصویر آزمایشی، نخستین فوتون‌های نور ستاره‌ای را که به «ابزار میدان‌وسیع» در تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومنِ ناسا رسیده‌اند، ثبت کرده است. / مرکز پرواز‌های فضایی گودارد ناسا، تایلر دژاردینز (STScI) / Gettyimages.ru

اولین نور و فراتر از آن

اگرچه این تلسکوپ فضایی ۴ میلیارد دلاری به‌گونه‌ای طراحی شده که در برابر شرایط سخت و شدید اعماق فضا تاب بیاورد، اما دانشمندان به‌طور مداوم در حال بررسی و تأیید عملکرد صحیح تک‌تک اجزای آن هستند.

پیش از فعال‌سازی «ابزار میدان‌وسیع» (Wide Field Instrument)، تیم مسئول باید اجازه می‌داد تا این ابزار طی یک دوره ۱۰ روزه خشک و تا دمایی مشخص خنک شود؛ این کار برای جلوگیری از وارد آمدن تنش به آشکارساز‌های فروسرخ آن —که ابعادی در حد یک لپ‌تاپ دارند— ضروری بود و تنها یکی از آزمایش‌های اولیه‌ی متعددِ انجام‌شده در هفته‌های اخیر به شمار می‌رفت.

هنگامی که تلسکوپ «رومن» (Roman) رسماً مأموریت خود را آغاز کند —مأموریتی که به لطف پرتابی فراتر از حد انتظار، از ۱۰ سال به ۲۲ سال افزایش یافته است— کیهان را با سه هدف اصلی رصد خواهد کرد: مطالعه ماده تاریک، بررسی انبساط کیهان و پژوهش درباره سیارات خارج از منظومه شمسی.

منبع: روسیا الیوم